Mağaranın Yiğitleri Nasıl Gençlerdi?

Sîret-i Enbiyâ derslerimizde Ashâb-ı Kehf’i anlamaya yolculuğumuza devam ediyoruz. Muhammed Emin Yıldırım hocamız, bu hafta “Mağaranın Yiğitleri Nasıl Gençlerdi?” serlevhasının altında önce günümüz gençliğinin sorunlarını nazarlara verdi, sonra bütün bu sorunlara Ashâb-ı Kehf’in gençlerinin nasıl çözümler sunduklarını anlattı. Her dersimizde olduğumuz gibi bu dersimizde de çok önemli mesajları almış olduk. Haftaya inşallah kaldığımız yerden devam edeceğiz.                                                                                       

Dersten Cümleler

Kur’ân kıssaları içerisinde çok özel bir yeri olan Ashâb-ı Kehf kıssasını anlamaya devam ediyoruz.

Sorulan soru: Kur’ân-ı Kerim’de Ashâb-ı Kehf’in sayısının net olarak belirtilmemesinin ne gibi hikmetleri olabilir?

“(Sonra gelenler) bilmedikleri konuda karanlığa taş atar gibi tahminler yürüterek, “Onlar üç kişidir; dördüncüleri de köpekleridir” diyecekler; “Beş kişidir, altıncıları köpekleridir” diyecekler. “Onlar yedi kişidir, sekizincisi köpekleridir” diyecekler. De ki: “Onların sayısını rabbim daha iyi bilir. Onlar hakkında bilgisi olan çok azdır. Artık onlar hakkında gerçeği açıklama dışında tartışmaya girme ve kimseden de onlarla ilgili bilgi isteme!” (Kehf 18/22)

“Modern Mağaraların” veya “Deccaliyet Zeminlerinin” veya “Ahirzamanın Gençleri” nasıl gençler?

Gençlerin 10 temel sorunu:

1. İlimsizlik
2. Duyarsızlık
3. Örneksizlik
4. Amaçsızlık
5. Taklitçilik
6. Acelecilik
7. Uyumsuzluk
8. Yüzeysellik
9. Hazcılık
10. Aidiyetsizlik

Bu sorunlar nasıl anlaşılmalı?

İlimsizlik
Malumat çokluğu içinde hakiki bilgiyi elde etme ve hikmet yoksunluğu.

Duyarsızlık
Helal-haram ölçülerine ve dinî değerlere karşı yeterince duyarlı olmama.

Örneksizlik
Rol model yokluğu, sahih rehber eksikliği.

Amaçsızlık
Büyük bir hedeften ve varoluşsal gayeden mahrumiyet.

Taklitçilik / Sürü psikolojisi
Eleştirel akıl yerine çoğunluğun rüzgârına kapılma.

Acelecilik
Sabırsızlık, emek vermeden sonuç alma arzusu.

Uyumsuzluk
Çatışmacı dil, cemaat/toplum bilincinden uzaklaşma.

Yüzeysellik
Odaklanma sorunu, derinleşememe, kaydırma kültürüne teslimiyet.

Hazcılık
Sorumluluk ve anlam yerine anlık hazları önceleme.  (Konforizim)

Aidiyetsizlik
Gelenekten ve manevî köklerden koparak rüzgârda savrulma.

اَمْ حَسِبْتَ اَنَّ اَصْحَابَ الْكَهْفِ وَالرَّق۪يمِ كَانُوا مِنْ اٰيَاتِنَا عَجَبًا

“(Resûlüm)! Yoksa sen, bizim âyetlerimizden Ashâb-ı Kehf ve Ashâb-ı Rakîm’in durumlarını şaşırtıcı mı buldun?” (Kehf 18/9)

Ukbe b. Âmir’i (ra): Resûlullah’ı (sas) şöyle buyururken işittim: “Rabbimiz, (gençlik heveslerine kapılıp) taşkınlık yapmayan gence hayret eder (ondan hoşnut olur), şaşırtıcı bulur.” (Ebû Ya’la, Müsnedü Ebî Ya’lâ, 3/250-251)

اِذْ اَوَى الْفِتْيَةُ اِلَى الْكَهْفِ فَقَالُوا رَبَّنَٓا اٰتِنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ اَمْرِنَا رَشَدًا

“O gençler mağaraya sığınmışlar ve ‘Ey Rabbimiz! Bize katından bir rahmet ver ve içinde bulunduğumuz şu durumda bize kurtuluşu ve doğruluğa ulaşmayı kolaylaştır.’  demişlerdi.” (Kehf 18/10)

Kur’ân-ı Kerîm; Ashâb-ı Kehf’in isimlerini, sayılarını, hangi kavme mensup olduklarını, yaşadıkları şehrin ve mağaranın tam konumunu, olayın gerçekleştiği tarihsel dönemi, ailelerini ve toplumsal statülerini net olarak belirtmez ama onların genç olduklarını söyler.

Arapça Yaş Tasnifleri ve Buna Göre İsimlendirmeleri

Kur’ân-ı Kerîm’de “feta” nasıl geçiyor?

Kur’an’da Geçen “Fitye” (فتية) Kelimesi: 

– Kehf Suresi 18/10
– Kehf Suresi 18/13

Fetâ (فتى / Genç) Kelimesi:

– Yûsuf 12/30 – Hz. Yusuf için
– Kehf 18/60 – Hz. Yûşâ için
– Kehf 18/62 – Hz. Yûşâ için
– Enbiyâ 21/60 – Hz. İbrâhim için

Feteyân (فتيان / İki Genç) Kelimesi:

– Yûsuf 12/36   

Fityân (فتيان / Gençler) Kelimesi:

– Yûsuf 12/62   

Kur’an’da Geçen “Feteyât” (فتيات / Genç Kızlar) Kelimesi:

– Nisâ 4/25 – Genç Kızlarınız
– Nûr 24/33 – Cariyeleriniz/Genç Kızlarınız.

“Feta” kelimesinin temel anlamları:

Yaş – الشَّبَاب – Gençlik dönemi
Tazelik – طَرَاوَة – Dinçlik, körpelik, yenilik
Cömertlik – السَّخَاء – Eli açıklık, ikram
Kerem – الْكَرَم – Asalet, iyilik ve cömertlik
Olgunluk – الْكَمَال – Karakter bakımından olgunluk
Güçlü karakter – الْجَزَالَة – Sağlamlık, dirayet, güçlü şahsiyet

“Feta” kelimesinden İslâm Medeniyeti, “Fütüvvet” kavramını türetilmiştir.

Horasanlı sûfî, müfessir ve muhaddis Ebû Abdirrahmân Muhammed b. el-Hüseyn b. Muhammed es-Sülemî (ö. 412/1021) fütüvveti, “Âdem gibi özür dilemek, Nûh gibi iyi, İbrâhim gibi vefalı, İsmâil gibi dürüst, Mûsâ gibi ihlâslı, Eyyûb gibi sabırlı, Dâvûd gibi cömert, Hz. Muhammed gibi merhametli, Ebû Bekir gibi hamiyetli, Ömer gibi adâletli, Osman gibi hayâlı, Ali gibi bilgili olmaktır.” şeklinde tarif ederken fütüvvetin bu kapsam genişliğine işaret etmiştir (Kitâbü’l-Fütüvve, s. 29).

“Fütüvvet, mekârim-i ahlâktır.”

Ashab-ı Kehf Gençlerinin Profili

1. İlimsizliğe Karşı: Hikmet ve Hakikat Bilinci

إِنَّهُمْ فِتْيَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَزِدْنَاهُمْ هُدًى

“Şüphesiz onlar Rablerine inanan birkaç gençti ve biz de onların hidâyetlerini artırmıştık.” (Kehf 18/13)

2. Duyarsızlığa Karşı: Helâl ve Haram Hassasiyeti

رَبَّنَا آتِنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا

“Rabbimiz! Bize katından bir rahmet ver ve işimizden bize bir kurtuluş/doğruluk yolu lütfet!” (Kehf 18/10)

3. Örneksizliğe Karşı:  Büyüklerin Ayak İzlerine Sadakâtleri

رَبَّنَا آتِنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ أَمْرِنَا رَشَدًا

“Rabbimiz! Bize katından bir rahmet ver ve işimizden bize bir kurtuluş/doğruluk yolu lütfet!” (Kehf 18/10)

4. Amaçsızlığa Karşı: Yüksek Varoluşsal Gaye (Tevhid)

رَبُّنَا رَبُّ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَنْ نَدْعُوَ مِنْ دُونِهِ إِلَهًا

“Bizim Rabbimiz, göklerin ve yerin Rabbidir. Biz O’ndan başkasına asla ilah demeyiz.” (Kehf 18/14)

5. Taklitçiliğe Karşı: Eleştirel Akıl ve Cesur Duruş

لَقَدْ قُلْنَا إِذًا شَطَطًا 

“…Aksi takdirde hurafe/aşırı ve batıl bir söz söylemiş oluruz.” (Kehf 18/14)

6. Aceleciliğe Karşı: Sebat, Sabır ve Sükûneti Kuşanmaları

فَرَبَطْنَا عَلَى قُلُوبِهِمْ 

“…Ve kalplerini (sabırla) rabtetmiştik/güçlendirip birbirine bağlamıştık.”  (Kehf 18/14)

7. Uyumsuzluğa Karşı: Vahdet ve İhlaslı Birlik Oluşturmaları

إِذْ قَامُوا فَقَالُوا 

“Hani onlar (beraberce ayağa) kalktılar ve (beraberce)  şöyle dediler…” (Kehf 18/14)

8. Yüzeyselliğe Karşı: Derinlikli ve İhtiyatlı Davranmaları

فَلْيَنْظُرْ أَيُّهَا أَزْكَى طَعَامًا فَلْيَأْتِكُمْ بِرِزْقٍ مِنْهُ وَلْيَتَلَطَّفْ

“…Şimdi birinizi şu gümüş paralarınızla şehre gönderin de baksın hangi yiyecek daha temizse size ondan rızık getirsin; hem çok nazik davransın…” (Kehf 18/19)

9. Hazcılığa Karşı: Zühd, Hicret ve Konforu Terk Etmeleri

وَإِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ فَأْوُوا إِلَى الْكَهْفِ

“Mademki onlardan ve Allah’tan başka taptıklarınızdan ayrıldınız, o halde mağaraya sığının…” (Kehf 18/16)

10. Aidiyetsizliğe Karşı: Hakikate ve İnançlarına Sâdık Aidiyetleri

فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرٰى عَلَى اللّٰهِ كَذِبًاۜ

“Allah hakkında yalan uydurandan daha zalim kim olabilir!” (Kehf 18/15)

Dört Önemli Nokta…

1. Nokta:

Bana sorsanız ve deseniz ki Ashâb-ı Kehf’in gençleri nasıl böyle büyük bir şerefe nail oldu? Bunun cevabı: “Kendilerini kullara değil Allah’a (cc) beğendirmeye çalıştılar; Allah da onları beğendi ve kendi fidanları olarak seçti.”

2. Nokta:

رَبَّنَٓا اٰتِنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَهَيِّئْ لَنَا مِنْ اَمْرِنَا رَشَدًا  (Kehf 18/10)

اِنَّهُمْ فِتْيَةٌ اٰمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَزِدْنَاهُمْ هُدًىۗ (Kehf 18/13)

رَبُّنَا رَبُّ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ لَنْ نَدْعُوَ۬ا مِنْ دُونِه۪ٓ اِلٰهًا (Kehf 18/14)

هٰٓؤُ۬لَٓاءِ قَوْمُنَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِه۪ٓ اٰلِهَةًۜ لَوْلَا يَأْتُونَ عَلَيْهِمْ بِسُلْطَانٍ بَيِّنٍۜ فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرٰى عَلَى اللّٰهِ كَذِبًاۜ (Kehf 18/15) 

وَاِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ اِلَّا اللّٰهَ فَأْوُ۫ٓا اِلَى الْكَهْفِ يَنْشُرْ لَكُمْ رَبُّكُمْ مِنْ رَحْمَتِه۪ وَيُهَيِّئْ لَكُمْ مِنْ اَمْرِكُمْ مِرْفَقًا (Kehf 18/16) 

ذٰلِكَ مِنْ اٰيَاتِ اللّٰهِۜ مَنْ يَهْدِ اللّٰهُ فَهُوَ الْمُهْتَدِۚ (Kehf 18/17) 

قَالُوا رَبُّكُمْ اَعْلَمُ بِمَا لَبِثْتُمْ فَابْعَثُٓوا اَحَدَكُمْ (Kehf 18/19) 

وَكَذٰلِكَ اَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ لِيَعْلَمُٓوا اَنَّ وَعْدَ اللّٰهِ حَقٌّ وَاَنَّ السَّاعَةَ لَا رَيْبَ ف۪يهَاۚ اِذْ يَتَنَازَعُونَ بَيْنَهُمْ اَمْرَهُمْ فَقَالُوا ابْنُوا عَلَيْهِمْ بُنْيَانًاۜ رَبُّهُمْ اَعْلَمُ بِهِمْۜ قَالَ الَّذ۪ينَ غَلَبُوا عَلٰٓى اَمْرِهِمْ لَنَتَّخِذَنَّ عَلَيْهِمْ مَسْجِدًا  (Kehf 18/21) 

قُلْ رَبّ۪ٓي اَعْلَمُ بِعِدَّتِهِمْ مَا يَعْلَمُهُمْ اِلَّا قَل۪يلٌ۠ فَلَا تُمَارِ ف۪يهِمْ اِلَّا مِرَٓاءً ظَاهِرًۖا وَلَا تَسْتَفْتِ ف۪يهِمْ مِنْهُمْ اَحَد (Kehf 18/22) 

اِلَّٓا اَنْ يَشَٓاءَ اللّٰهُۘ وَاذْكُرْ رَبَّكَ اِذَا نَس۪يتَ وَقُلْ عَسٰٓى اَنْ يَهْدِيَنِ رَبّ۪ي لِاَقْرَبَ مِنْ هٰذَا رَشَدًا (Kehf 18/24) 

قُلِ اللّٰهُ اَعْلَمُ بِمَا لَبِثُواۚ لَهُ غَيْبُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِۜ اَبْصِرْ بِه۪ وَاَسْمِعْۜ مَا لَهُمْ مِنْ دُونِه۪ مِنْ وَلِيٍّۘ وَلَا يُشْرِكُ ف۪ي حُكْمِه۪ٓ اَحَدًا (Kehf 18/26) 

Âyetlerde tam 9 kez Rab ismi şerifi geçiyor. Bunun en önemli mesajı Rububiyette Tevhid mesajının nazarlara verilmesidir.

3. Nokta:

Ashâb-ı Kehf’in gençlerinin Allah’tan kazandıkları en büyük iki mükâfat:  

وَزِدْنَاهُمْ هُدًىۗ – Hidâyetlerinin arttırılması

وَرَبَطْنَا عَلٰى قُلُوبِهِمْ – Kalplerini pekiştirilmesi, kalplerini (sabırla) rabtetmesi, güçlendirip birbirine ve hakikate bağlaması…

4. Nokta:

 Ashâb-ı Kehf’in  en temel 5 mesajı:

1. Sayıya veya çoğunluğa değil, hakikate dayanın.

2. İnandığınız değerler için konfor alanlarınızı terk etmeyi göze alın.

3. Bu zorlu yolda kendinize sâdık yoldaşlar edinin ve onlarla omuz omuza yürümeye gayret edin.

4. Zamanın yozlaşmasına karşı kendinizi korumak için mektepler/meclisler edinin.

5. Helâl lokma ve nezaket hassasiyetini asla yitirmeyin, etkilenen değil etkileyen olmaya gayret edin.

Önümüzdeki hafta işlenecek âyetler: Kehf sûresi 11-17. âyetleri

Hidâyet Duaları:

اَللّٰهُمَّ ثَبِّتْ إِيمَانَنَا، وَزِدْنَا هُدًى

Allah’ım! İmanlarımızı sabit kıl ve hidâyetimizi artır.

اَللّٰهُمَّ ارْبِطْ قُلُوبَنَا عَلَى الْحَقِّ

Allah’ım! Kalplerimizi hak üzere birbirine bağla.